ડ્રિપ અને સ્પ્રિન્કલર સિંચાઈ પર સરકારની સહાય – સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
ખેતીમાં પાણીનો યોગ્ય ઉપયોગ આજના સમયમાં સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે. ઓછું પાણી, વધતો ખર્ચ અને અનિશ્ચિત હવામાનને કારણે ખેડૂતો માટે ઉત્પાદન જાળવવું મુશ્કેલ બન્યું છે. આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે ભારત સરકાર દ્વારા PMKSY – Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana શરૂ કરવામાં આવી છે.
આ યોજના હેઠળનું મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે “Per Drop More Crop”, જેમાં ખેડૂતોને Drip Irrigation અને Sprinkler Irrigation System લગાવવા માટે આર્થિક સહાય (Subsidy) આપવામાં આવે છે.
આ લેખમાં આપણે સરળ ભાષામાં સમજશું કે:
- PMKSY Per Drop More Crop યોજના શું છે
- ડ્રિપ/સ્પ્રિન્કલર પર કેટલી સહાય મળે છે
- કોણ અરજી કરી શકે
- અરજી પ્રક્રિયા શું છે
- આ યોજના ખેડૂતો માટે કેમ ફાયદાકારક છે
PMKSY Per Drop More Crop યોજના શું છે?
Per Drop More Crop નો અર્થ છે –
👉 પાણીના એક એક બુંદનો મહત્તમ ઉપયોગ કરીને વધુ પાક ઉત્પન્ન કરવો
આ યોજના હેઠળ સરકાર ખેડૂતોને Micro Irrigation Systems અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, જેમ કે:
- Drip Irrigation (ટપક સિંચાઈ)
- Sprinkler Irrigation (ફવારા સિંચાઈ)
પરંપરાગત પૂર સિંચાઈની સરખામણીમાં, આ પદ્ધતિઓ:
- 30% થી 60% સુધી પાણી બચાવે છે
- ખાતર સીધું મૂળ સુધી પહોંચે છે
- પાકની ગુણવત્તા અને ઉપજ બંને વધારે છે
PMKSY યોજના હેઠળ કયા સાધનો પર સહાય મળે છે?
આ યોજના હેઠળ નીચે મુજબના સિંચાઈ સાધનો પર સહાય આપવામાં આવે છે:
1️⃣ Drip Irrigation System
- Inline drip system
- Online drip system
- Lateral pipes
- Emitters / Drippers
- Filters, valves, fertigation units
👉 ખાસ કરીને બાગાયત પાકો (કપાસ, મરચું, કેળું, દ્રાક્ષ, પપૈયા) માટે અત્યંત ઉપયોગી.
2️⃣ Sprinkler Irrigation System
- Portable sprinkler system
- Mini sprinkler
- Rain gun system
👉 અનાજ, ઘાસચારાં અને ખુલ્લા ખેતર માટે યોગ્ય.
PMKSY Per Drop More Crop યોજના હેઠળ કેટલી Subsidy મળે છે?
Subsidy ખેડૂતોના વર્ગ (Category) અને જમીનના વિસ્તાર પર આધાર રાખે છે.
🔹 Subsidy Percentage (General Guideline)
- Small & Marginal Farmers:
👉 55% સુધીની સહાય - Other Farmers:
👉 45% સુધીની સહાય
નોંધ: રાજ્ય પ્રમાણે સહાયની ટકાવારીમાં થોડી ફરક પડી શકે છે.
Example:
જો Drip System લગાવવાનો ખર્ચ ₹1,00,000 થાય,
- Small farmer ને લગભગ ₹55,000 સુધી સહાય મળી શકે
- Other farmer ને લગભગ ₹45,000 સુધી સહાય મળી શકે
બાકી રકમ ખેડૂતે જાતે ભરવાની રહેશે.
PMKSY યોજના ખેડૂતો માટે કેમ લાભદાયક છે?
આ યોજના માત્ર subsidy પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ ખેતીની સમગ્ર વ્યવસ્થા બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
🌱 પાણી બચત
- 40%–60% સુધી પાણીની બચત
- ઓછા પાણીમાં વધુ વિસ્તાર આવરી શકાય
🌾 પાક ઉત્પાદન વધે
- મૂળ સુધી સીધું પાણી અને ખાતર
- પાકમાં રોગ ઓછા
- Yield 20%–30% સુધી વધે
💰 ખર્ચમાં ઘટાડો
- ખાતર અને વીજળીનો ઓછો ખર્ચ
- મજૂરી ખર્ચ ઘટે
🌍 પર્યાવરણ માટે ફાયદાકારક
- જમીનમાં ખારાશ ઘટે
- Groundwater conservation થાય
કોણ અરજી કરી શકે? (Eligibility Criteria)
PMKSY Per Drop More Crop યોજના માટે નીચેના ખેડૂત પાત્ર ગણાય છે:
- ભારતના નાગરિક ખેડૂત
- પોતાનું ખેતીલાયક જમીન હોવી જોઈએ
- Small / Marginal / Medium તમામ ખેડૂતો
- Individual farmers
- Farmer Producer Organizations (FPOs)
- Self Help Groups (SHGs)
જમીન રેકોર્ડ (7/12, 8A) ફરજિયાત છે.
કયા પાક માટે આ યોજના ઉપયોગી છે?
આ યોજના લગભગ તમામ પાકો માટે લાગુ પડે છે:
- કપાસ
- મગફળી
- ડુંગળી
- મરચું
- ટામેટાં
- કેળું, દ્રાક્ષ
- શેરડી
- શાકભાજી પાકો
- બાગાયત પાકો
PMKSY Per Drop More Crop માટે અરજી પ્રક્રિયા
Step-by-Step Application Process:
1️⃣ રાજ્યના અધિકૃત કૃષિ પોર્ટલ પર જાઓ
(જેમ કે ગુજરાતમાં i-Khedut Portal)
2️⃣ Farmer Registration કરો / Login કરો
3️⃣ PMKSY – Per Drop More Crop Scheme પસંદ કરો
4️⃣ જરૂરી વિગતો ભરો:
- જમીન વિગતો
- પાક વિગતો
- સિંચાઈ સિસ્ટમનો પ્રકાર
5️⃣ જરૂરી Documents Upload કરો
6️⃣ Application Submit કરો
7️⃣ Field Verification પછી approval મળે છે
8️⃣ System Installation બાદ subsidy DBT દ્વારા ખાતામાં જમા થાય છે
જરૂરી Documents (Documents Required)
- Aadhaar Card
- Bank Passbook
- 7/12 & 8A land record
- Crop details
- Quotation from approved supplier
- Passport size photo
ગુજરાતમાં PMKSY યોજના (Special Note for Gujarat Farmers)
ગુજરાત સરકાર દ્વારા આ યોજના i-Khedut Portal મારફતે અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
અહીં ખેડૂતોને:
- Approved vendors
- Transparent subsidy process
- Online tracking facility
મળે છે, જે યોજના ને વધુ વિશ્વસનીય બનાવે છે.
PMKSY યોજના અને ભવિષ્યની ખેતી
આજના સમયમાં Smart Farming અને Water Management ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. PMKSY “Per Drop More Crop” યોજના ખેડૂતોને આધુનિક ખેતી તરફ આગળ વધવામાં મદદ કરે છે.
આ યોજના:
- Sustainable agriculture ને પ્રોત્સાહન આપે છે
- Farmer income વધારવામાં મદદ કરે છે
- Climate change સામે ખેતીને મજબૂત બનાવે છે
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
૧. આ યોજના હેઠળ કયા ખેડૂતોને સૌથી વધુ સબસિડી મળે છે?
- જવાબ: આ યોજનામાં નાના અને સીમાંત ખેડૂતો (૨ હેક્ટરથી ઓછી જમીન ધરાવતા) ને સૌથી વધુ લાભ મળે છે. સામાન્ય રીતે તેમને કુલ યુનિટ ખર્ચના ૭૦% સુધી સબસિડી મળી શકે છે, જ્યારે અન્ય ખેડૂતોને ૪૫% થી ૫૦% સુધીની સહાય મળે છે.
૨. શું મારે ડ્રિપ કે સ્પ્રિન્કલર સિસ્ટમ માટે આખા પૈસા પહેલા ચૂકવવા પડશે?
- જવાબ: ના, ખેડૂતે માત્ર તેનો પોતાનો ફાળો (ખેડૂત હિસ્સો) જ કંપનીને ચૂકવવાનો હોય છે. સબસિડીની રકમ સરકાર દ્વારા સીધી માન્યતા પ્રાપ્ત કંપનીને અથવા ખેડૂતના ખાતામાં DBT દ્વારા જમા કરવામાં આવે છે.
૩. એકવાર સહાય લીધા પછી, શું ફરીથી એ જ જમીન પર સબસિડી મળી શકે?
- જવાબ: હા, પરંતુ તેના માટે એક નિશ્ચિત સમયગાળો (સામાન્ય રીતે ૭ વર્ષ) પૂર્ણ થયેલો હોવો જોઈએ. એકવાર સબસિડી લીધાના ૭ વર્ષ પછી તમે તે જ જમીન પર નવી સિસ્ટમ માટે ફરીથી અરજી કરી શકો છો.
૪. ડ્રિપ કે સ્પ્રિન્કલર સિસ્ટમ કઈ કંપની પાસેથી ખરીદવી જોઈએ?
- જવાબ: તમારે માત્ર GGRC (Gujarat Green Revolution Company) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત (Registered) કંપનીઓ પાસેથી જ સિસ્ટમ ખરીદવી જોઈએ. જો તમે બજારમાંથી કોઈ પણ બિન-નોંધાયેલ કંપની પાસેથી સાધનો ખરીદશો, તો તમને આ યોજના હેઠળ સબસિડી મળશે નહીં.
૫. જો જમીન સંયુક્ત નામે હોય, તો કોણ અરજી કરી શકે?
- જવાબ: જો જમીન ૭/૧૨ ના ઉતારામાં સંયુક્ત નામે હોય, તો તમામ હિસ્સેદારો વતી કોઈ પણ એક ખેડૂત અરજી કરી શકે છે. જોકે, તેના માટે અન્ય હિસ્સેદારોનું સંમતિ પત્રક (Consent Letter) આપવું અનિવાર્ય છે.
Read Also:
Conclusion (નિષ્કર્ષ)
જો તમે પાણીની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છો અથવા ખેતી ખર્ચ ઘટાડવા માંગો છો, તો PMKSY “Per Drop More Crop” યોજના તમારા માટે એક ઉત્તમ તક છે.
Drip અને Sprinkler Irrigation પર મળતી સરકારી સહાય તમારા પ્રારંભિક ખર્ચને ઘટાડે છે અને લાંબા ગાળે વધુ નફાકારક ખેતી તરફ લઈ જાય છે.
👉 યોગ્ય માહિતી સાથે સમયસર અરજી કરશો તો આ યોજના તમારા ખેતરમાં સાચો ફેરફાર લાવી શકે છે.
